حساسیت چهارده رقم پایه مرکبات که تعدادی از آنها جزء پایه های متداول مرکبات در استان مازندران است، در شرایط گلدان و باغ آلوده نسبت به نماتود مرکبات مورد ارزیابی قرار گرفت. این ارقام شامل ادیب، شل محله، کترا شماره 1 و 2 ، معلم کوه، مینو، نارنج و دورگ های حاصله از آنها: شل محله×دارابی و پایه های خارجی شامل نارنج سه برگ (Trifoliate orange) ترویرسیترنج (Troyer citrange)، تایوانیکا (Taiwanica)، سیتروملو (Citrumelo) و یوزو (Yuzu) بود. در آزمایشهای گلدانی نهال های سه ماهه این ارقام که در ماسه استریب سبز شده بودند، در قالب طرح کاملا تصادفی با 6 تکرار در گلدانهائی با جمعیت 40 عدد لارو سن دوم در هر سانتیمتر مکعب خاک کاشته شد. بعد از گذشت پنج ماه و نیم با بررسی میزان آلودگی ریشه ها، ارقام نارنج سه برگ و سیتروملو با کمترین میزان جمعیت ماده بالغ در ریشه اختلاف معنی داری با سایر تیمارها نشان دادند.در آزمایشاتی که در باغ مرکبات انجام شد، نهال های پنج ماهه این ارقام در فضای بین درختان مرکبات 25 ساله آلوده به نماتود مرکبات در ایستگاه خرم آباد در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در 6 تکرار کاشته شد. هر تیمار شامل پنج نهال بود که تعداد سه نهال از هر تیمار چهارماه و نیم بعد از کاشت و تعداد دو نهال پانزده ماه بعد از کاشت از نظر میزان آلودگی ریشه ها بررسی شد. ارقام نارنج سه برگ و سیتروملو با داشتن کمترین میزان جمعیت ماده بالغ در روی ریشه تفاوت معنی داری با سایر ارقام داشته و بیشترین مقاومت را نشان دادند. از آنجایی که نماتود مرکبات دارای سه نژاد شناخته شده در دنیا است، بر اساس این نتایج و همچنین بررسی های قبلی به نظر می رسد، جمعیت مورد بررسی بیوتیپ سیتروس باشد.

به منظور شناسایی قارچ های آنتاگونیست نماتد مرکبات (Tylenchulus semipenetrans) نمونه برداری از خاک و ریشه درختان مرکبات دارای علایم در باغ های شرق گیلان و غرب مازندران انجام شد. لارو سن دوم نماتد از خاک و ماده و تخم از ریشه ها استخراج گردیدند. جهت جداسازی قارچ های آنتاگونیست، سوسپانسیون های ماده، تخم و همچنین لارو نماتد به طور جداگانه روی محیط کشت آب آگار با افزودن آنتی بیوتیک استرپتومایسین کشت شد. میسلیوم های توسعه یافته از لارو، تخم و نماتدهای ماده روی محیط کشت PDA تکثیر شده و مورد شناسایی قرار گرفتند. قارچ های شناسایی شده عبارتند از: Fusarium solani, Cladosporium cladosporioides, F. oxysporum, Paecilomyces lilacinus, و Acremonium strictum.جهت بررسی فعالیت آنتاگونیستی قارچ ها روی نماتد مرکبات در شرایط آزمایشگاهی، درصد تخم های پارازیت شده، درصد تفریخ تخم و درصد مرگ و میر لارو ها ثبت گردید. نتایج نشان داد که تمامی قارچ های جداسازی شده قدرت پارازیت کردن تخم و لارو این نماتد را دارا می باشند. در این بین، قارچ های Paecilomyces lilacinus وAcremonium strictum  به ترتیب با انگلی نمودن 79.11 و 70.66 درصد از تخم ها پس از پنج روز، موفق ترین گونه ها بودند. علاوه بر این، کاربرد قارچAcremonium strictum  با 48.33 درصد بیشترین میزان مرگ و میر لاروها را به همراه داشت.

نماتد مرکبات (Tylenchulus semipenetrans) یکی از مهم‏ترین عوامل تهدید‏کننده تولید مرکبات در دنیا محسوب می‏شود. مدیریت مؤثر این بیمارگر مستلزم درک پویایی جمعیت آن است. در این پژوهش، نوسانات فصلی و اوج‏های جمعیتی نماتد مرکبات در شهرستان فسا، یکی از مناطق اصلی تولید مرکبات استان فارس در جنوب ایران، طی سال‏های 1397-1398 بررسی شد. به منظور پایش تراکم و پویایی جمعیت نماتد، نمونه‏های خاک و ریشه به صورت ماهیانه جمع‏آوری شدند. نتایج این مطالعه نشان داد که در باغ های شهرستان فسا دو اوج جمعیتی سالانه وجود دارد. بیشترین جمعیت نماتد در خاک در اواخر ماه‏های اردیبهشت و مهر-آبان مشاهده شد، در‏حالی‏که جمعیت ریشه در اواخر اردیبهشت و آذر به اوج خود رسید. کم‏ترین سطح جمعیت در خاک (لاروهای سن دوم و نرها) و ریشه (تخم‏ها، لاروها و ماده‏ها) در تیرماه مشاهده شد. بررسی‏ها نشان داد که نوسانات جمعیت نماتد در ریشه، به‏ویژه ماده‏ها، کم‏تر از نوسانات جمعیت در خاک است. علاوه بر این در بیشتر نمونه‏ها، با افزایش فاصله از تنه درخت، تراکم نماتد کاهش یافت. این یافته ها نشان‏دهنده اهمیت شناخت پویایی جمعیت نماتد برای اجرای راه‏کارهای مدیریتی در دوره های اوج جمعیت است.

نماتد مرکبات از جمله نماتدهای مهم است که به طور وسیعی در باغ های مرکبات دنیا گسترش داشته و باعث زوال تدریجی درختان و تقلیل محصول می شود. با توجه به این که یکی از بهترین روش های کنترل این نماتد، استفاده از ارقام مقاوم است، مقاومت هجده پایه مختلف مرکبات شامل مینه اولا، نارنج، لیموشیرین، لیمواهوازی، ته بشقابی، کمکوات، ترنج، اترج، لیموی لیسبون، تایوانیکا، ولکامریانا، یورکا، لیموترش، بتابی، راف لمون، ماکروفیلا، سیتروملو و پونسیروس در شرایط گلدان و باغ آلوده نسبت به نماتد مرکبات ارزیابی شد. در آزمایش های گلدانی نهال های سه ماهه این پایه ها در گلدان هایی با جمعیت 40 عدد لارو سن دوم نماتد در هر سانتیمتر مکعب خاک کاشته و بعد از گذشت شش ماه میزان آلودگی ریشه ها بررسی شد. در شرایط باغ نهال های پنج ماهه این پایه ها در فاصله بین درختان پرتقال 25 ساله آلوده به نماتد مرکبات کاشته شدند. هر تیمار شامل شش نهال بود که تعداد سه نهال از هر تیمار چهار ماه و نیم بعد از کاشت و سه نهال دیگر پانزده ماه بعد از کاشت از نظر میزان آلودگی ریشه ها به نماتد بررسی شدند. نتایج هر دو آزمایش نشان داد که پونسیروس، سیتروملو و نارنج با کمترین میزان جمعیت نماتد ماده بالغ در ریشه اختلاف آماری معنی داری با سایر تیمارها دارند.